“Otizm eylem planı hayata geçsin!”

Bildiğiniz üzere, 2 Nisan (yarın) Dünya Otizm Farkındalık Günü. Bugün kapsamında bir süredir duyarlı kişiler ve kuruluşlar çeşitli bilgilendirmeler, aktiviteler düzenliyorlar. Hepsine hem kendi adıma, hem de otizmli çocuk aileleri adına teşekkür ederim.

Ben de kendi çapımda ufak bir bilgilendirme yapmak istiyorum. Bu bilgilendirmelerimi Nisan ayı boyunca da sürdürmeyi planlıyorum.

Bu yıl, Otizmle ilgili derneklerin büyük bölümünün üye olduğu Otizm Dernekleri Federasyonu (ODFED)  nisan ayı boyunca sosyal medyada kullanacağı hashtag’i #otizmeylemplaniuygulansin olarak belirledi.

Peki nedir bu Otizm Eylem Planı?

Nisan 2013 tarihinde kamuoyuna sunulan Otizm eylem planı, Otizmle ilgili Sivil Toplum Kuruluşları ve ilgili bakanlıklar işbirliğinde oluşturulmuştu. O zamanın başbakanı, şimdiki cumhurbaşkanımıuz tarafından bizzat takipçisi olacağı sözü ile büyük umutlar yaratmıştı. Ancak ne yazık ki üç yıldır bu konuda bir arpa boyu yol katedilebilmiş değil.

Bunun bir çok nedeni var, ama yazımın konusu bu değil. Ben bu eylem planının neleri kapsadığını yazmak ve bu sayede önemi konusunda okuyanları ikna etmek amacındayım.

Otizm Eylem Planı, 7 konu alanında 68 maddeden oluşuyor.  Başlıca maddeler şu şekilde:

otizm 1

  1. Farkındalık Çalışmaları ve Uluslararası İşbirliği
    1. “Otizm Spektrum Bozukluğu”nun kamuoyuna tanıtılması için kampanyalar başlatılmalıdır.
    2. Üniversiteler, Bakanlıklar ve Yerel Yönetimler’de görev yapan personele Otizm Spektrum Bozukluğu’nun tanıtılması için farkındalık arttırmaya yönelik etkinlikler ( seminer, eğitim, vs.) düzenlenmelidir.
    3. Üniversitelerde özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalık çalışmaları kapsamında seçmeli dersler, projeler ve topluma hizmet uygulamalarının teşvik edilmesi için düzenlemeler yapılmalıdır.
    4. Aile hekimleri ve sağlık personeline “Otizm Spektrum Bozukluğu” konusunda temel bilgilerin hizmet için eğitim kapsamında verilmelidir.
    5. Eğitim kurumlarında, öğrenci, öğretmen ve yöneticilere “Otizm Spektrum Bozukluğu” konusunda farkındalık eğitimleri verilmesi
    6. 1-3 yaş arası çocuğu olan ailelere “Otizm Spektrum Bozukluğu” konusunda broşürler, kitapçıklar hazırlanmalıdır.
    7. Engelliler Destek Programı (EDES) ve Ulaşılabilirlik Destek Programı (UDEP) hibe programları yaygınlaştırılmalı ve otizm spektrum bozukluğu  konusunda hazırlanacak projeler desteklenmelidir.
    8. Bakanlıkların “Otizm Spektrum Bozukluğu” ile ilgili çalışmalarına danışmanlık yapmak üzere özel eğitim, psikiyatri, nöroloji gibi ilgili alanlarda çalışan akademisyenler, uygulamacılar ve sivil toplum kuruluşlarından oluşan bir “Bilimsel Danışma Kurulu” oluşturulmalıdır.
    9. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin farklı özelliklerine ve performanslarına uygun iş ortamlarında diğer bireylerle eşit koşullarda istihdamlarını sağlamak için kamuoyunda farkındalık artırıcı çalışmalar yapılmalıdır.
    10. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin istihdam süreçleri ile ilgili işverenlere yönelik eğitimler verilerek bilgilendirici materyaller hazırlanmalıdır.
    11. Otizm spektrum bozukluğu  olan bireylerde sağlık, eğitim ve destek hizmetlerinin sürekliliği için kurumlar arası bütüncül bir takip sisteminin kurulması için protokol yapılmalı ve izlem protokolleri oluşturulmalıdır.
  2. Erken Tanı, Tedavi ve Müdahale Zincirinin Kurulması
    1. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen “Çocuğun Psikososyal Gelişimi Destekleme  Programının (ÇPGD)” otizm spektrum bozukluklarını değerlendirme konusunda geliştirilerek “Çocuk İzlem Protokolleri”ne entegre edilmeli; birinci basamak sağlık hizmetlerinde çocuk izleme programları kapsamında değerlendirme, izleme ve destek sağlama konusunda etkin çalışma yapılmalıdır.
    2. Sağlık Bakanlığı “Çocuğun Psikososyal Gelişimi Destekleme Programının (ÇPGD) “Aile Hekimliği Uzaktan Eğitim Modülleri”ne entegre edilmesi sağlanmalı ve uygulama kapsamı ülke geneline yaygınlaştırılmalıdır.
    3. Otizm spektrum bozukluğu  ile ilgili tarama ve izleme çalışmaları zorunlu hale getirilmelidir.
    4. Otizm spektrum bozukluğuna sahip bireylere sağlıklı beslenme  ve obezite konusunda danışmanlık hizmeti verilmelidir.
    5. Erişkin olup otizm spektrum bozukluğu  belirtileri gösteren tanı almamış bireylerin tanı alması sağlanmalıdır. otizm 3
  3. Ailelere Yönelik Hizmetlerin Genişletilmesi
    1. Sağlık kuruluşlarında ailelere bilgilendirme, rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetleri sunmak üzere sağlık personelinin eğitilmesi, psikolojik destek hizmetlerinin nitelik ve niceliğinin artırılması, birinci basamak sağlık kuruluşlarında “Aile Destek Birimleri” kurularak, bu birimlerde görevli uzmanlarca ailelere danışmanlık ve izleme hizmeti verilmelidir.
    2. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı web sayfasında ailelere yönelik uzaktan eğitim programı ile web portalı oluşturulmalı ve yayınlar hazırlanmalıdır.
    3. Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında uygulanmak üzere aile eğitim programları hazırlanmalıdır.

  4. Eğitsel Değerlendirme, Özel Eğitim, Destek Eğitim ve Rehabilitasyon Hizmetlerinin Geliştirilmesi
    1. Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocukların eğitim alabileceği eğitim kurumu sayısı arttırılmalıdır.
    2. Kaynaştırma yoluyla eğitim gören otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilere, gereksinimlerine uygun  destek hizmetleri (öğretmene danışmanlık, sınıf-içi destek ve sınıf-dışı destek) ile bu uygulamaların başarılı yürütülebilmesi için makul uyarlamalar ve eğitim ortamları düzenlemeleri (birebir eğitim,  küçük grup düzenlemesi, sınıf içi-dışı destek) yapılmalıdır.
    3. Kaynaştırma yoluyla eğitimlerini sürdüren otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilerin örgün eğitim kurumlarından etkin ve yeterli desteği alması için okul rehberlik servislerinin kapasiteleri artırılmalıdır.
    4. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış öğrencilerin bulunduğu kaynaştırma sınıflarında yardımcı öğretmen ve gölge öğretmenlik uygulamaları başlatılması için yasal düzenleme yapılmalıdır.
    5. Örgün eğitim kurumlarında görevli rehber öğretmenlerin otizm spektrum bozuklukları konusunda hizmet içi eğitim almaları sağlanmalıdır.
    6. Kamu ve özel örgün eğitim kurumlarında otizm spektrum bozukluğu tanısı almış öğrencilerin ayrımcılığa uğramadan bütünleştirilmiş ortamlarda eğitim görebilmeleri için eğitim mevzuatında düzenleme yapılmalıdır.
    7. Sınıf geçme ve genel değerlendirme sistemi kaynaştırma uygulamalarına uygun olarak yürütülmeli, müfredata dayalı değerlendirme, portföy değerlendirme gibi alternatif değerlendirme sistemleri yaşama geçirilmeli ve  pozitif ayrımcılık uygulaması sağlanmalıdır.
    8. Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan ve mesleki eğitimlerine ortaöğretim okullarında devam edebilecek öğrencilere yönelik gerekli rehberlik desteği sağlanmalıdır.
    9. Çeşitli sanat ve spor dallarında yetenekli olan ve yüksek öğrenim görebilecek otizmli spektrum bozukluğu olan bireylerin, lise ve yükseköğrenim görebileceği bölümlerle ilgili düzenlemeler yapılmalıdır.
    10. Örgün veya yaygın eğitim kurumlarında otizm alanında çalışan personelin (yönetici, öğretmen) yeni bilgi ve becerilerle donatılması için yılda en az bir kez bir eğitim programına (konferans, panel ve hizmet içi eğitim) katılma ve katılımı belgeleme zorunluluğu getirilmesi için yasal düzenleme yapılmalıdır. otizm2
  5. İstihdam Süreçleri ve Çalışma Hayatı
    1. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin çalışabilecekleri korumalı işyeri kurulması için hazırlanacak projeler desteklenmelidir.
    2. Türkiye İş Kurumu bünyesinde istihdam edilen “İş ve Meslek Danışmanlarının” kuruma kayıtlı iş arayan otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin iş bulmaları, mesleklerini/işlerini değiştirmeleri, mesleki uyum problemlerinin giderilmesi, öğrencilerin meslek seçimleri ve işverenlerin bilgilendirilmeleri ile taleplerini karşılamalarına sistemli olarak yardımcı olunması sağlanmalıdır.
    3. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış ve bir işe yerleşmiş olan bireylerin iş hayatına uyumlarının sağlanması ve rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak için iş koçu yetiştirilmesine yönelik projeler desteklenmelidir.

  6. İnsan Kaynakları ve Fiziksel Çevre Düzenlemeleri
    1. Üniversitelerin zihin engelli öğretmenliği bölümleri “gelişimsel yetersizliği olan bireylerin öğretmenliği” programına dönüştürülmeli ve zihin yetersizliği ile otizm spektrum bozukluğu alanlarında uzmanlaşma sağlanmalıdır.
    2. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerle ilgili farklı eğitim terapilerini uygulayan, bireysel eğitim terapistleri, davranış analistleri, dil ve konuşma terapistleri, iş ve uğraşı terapistleri ve sosyal hizmet uzmanları yetiştirilmelidir.
    3. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocukların eğitiminde erken çocukluk dönemi eğitimcisi yetiştirilmesi için ilgili lisans programlarının müfredatları geliştirilmelidir.
    4. Asperger ve yüksek fonksiyonlu otizmin 18 yaş üzeri ruhsal takip ve rehabilitasyonunu üstlenecek uzman kadro, nörolog ve psikiyatrist yetiştirilmesi sağlanmalıdır.
    5. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin yapılı çevrede ve kentsel hizmetlerde ihtiyaç duydukları ulaşılabilirlik düzenlemelerinin neler olduğuna ilişkin araştırmalar ve çalışmalar yapılmalıdır.

  7. Sosyal Hizmet, Sosyal Yardım ve Toplumsal Yaşama Katılım
    1. Otizm spektrum bozukluğu olan bireyler için her yaş grubunun ihtiyaçlarına uygun yatılı ve/veya gündüzlü rehabilitasyon ve bakım merkezleri kurulmalıdır.
    2. Yetişkin ve yaşlı otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin bakım ve rehabilitasyona tabi tutularak yaşam kalitelerinin iyileştirilmesi sağlanmalıdır.
    3. Geçici ve misafir olarak sosyal hizmet kuruluşlarına kabul edilen “Engellilerin Bakımı Rehabilitasyonu ve Aile Danışmanlığı Hizmetlerine Dair Yönetmelik”te uygulama süresinin artırılabilmesi için değişiklik yapılmalıdır.
    4. Otizm spektrum bozukluğuna sahip bireyler için evde bakım hizmetleri çeşitlendirilerek (evde tıbbi bakım, telefonla hizmet desteği, eve yemek servisi, daha ucuz ve kısa sürede evlere bakım ve onarım hizmetleri, evde kısa süreli bakım elemanı temini vb.) uygulamalarına geçilmelidir.
    5. Sosyal güvenlik sisteminde,  otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin de yararlanabileceği bağımsız bir  bakım sigortası kurulmalıdır.
    6. Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış ve sürekli bakıma muhtaç çocuğu olan anne veya baba ile bakmakla yükümlü olan kişilerin erken emeklilikten yararlandırılması için 5510 sayılı Kanun’un 28 inci maddesinin yeniden düzenlenmesi için yasal düzenleme yapılmalıdır.

otizm4

Gördüğünüz gibi, oldukça iyi düşünülmüş ve üzerinde emek verilmiş bir eylem planı bu. Uygulansa hem otizmli bireyler ve ailelerinin, hem de otizmli bireylerle aynı toplumda yaşayan doğal gelişimli bireylerin yaşam kalitelerini arttıracak maddeler içeriyor. Ama, uygulanmıyor işte.

Otizmle ilgili tüm sivil toplum kuruluşlarının, bireylerin ve kurumların sesleri yettiğince bağırdıkları “Otizm Eylem Planı Hayata Geçsin” çığlığının içeriği bu şekilde. İlgileniyorsanız, eylem planıyla ilgili kaynaklara buradan erişebilirsiniz.

Lütfen siz de desteğinizi esirgemeyin, otizm eylem planı hayata geçsin!

 

 

Yorum Yok

Yorum Yaz